Nirvana nie wierzyła w ten hit. Stał się hymnem całego pokolenia

Nirvana to jeden z najbardziej wpływowych zespołów w historii rocka. Powstała w 1987 roku w Aberdeen w stanie Waszyngton, gdy Kurt Cobain i Krist Novoselic połączyli siły, szukając własnego brzmienia na styku punka, alternatywy i surowszych gitar. Przez pierwsze lata perkusyjne składy często się zmieniały, a grupa dorastała w cieniu podziemnej sceny północno-zachodniego wybrzeża. W 1990 roku dołączył Dave Grohl z Wirginii, zamykając klasyczne trio, które wkrótce miało wywrócić mainstream do góry nogami.

Debiutancki album "Bleach" ukazał się w 1989 roku nakładem niezależnej wytwórni Sub Pop. Surowe brzmienie, mroczniejsze teksty i ciężkie riffy nie zrobiły od razu wielkiej sprzedaży, ale zwróciły uwagę na zespół w świecie alternatywy. To była płyta, która zapowiadała kierunek, choć jeszcze nie skalała się z popkulturową falą.

Przełom przyszedł w 1991 roku wraz z "Nevermind", już dla dużej wytwórni DGC Records i z produkcją Butcha Viga. Singiel "Smells Like Teen Spirit" eksplodował w radio i na antenie MTV, a teledysk stał się symbolem nowej energii. Album wdarł się na szczyty list sprzedaży, zdetronizował Michaela Jacksona i uczynił z Nirvany ikonę lat 90. Nie trzeba podawać liczb, aby zrozumieć skalę - wystarczy wspomnieć, jak szybko grunge zastąpił na plakatach lakierowane gwiazdy pop.

W 1993 roku trio nagrało "MTV Unplugged in New York". Zamiast zestawu oczywistych hitów zespół wybrał repertuar z melancholijnym tonem, w tym covery, które do dziś robią wrażenie. Jednym z nich było "The Man Who Sold the World" - utwór Davida Bowiego z 1970 roku. Nirvana odarła go z przesteru, zostawiając kruchą, intymną aranżację. Głos Cobaina, pełen cichego napięcia, wydobył z tekstu temat tożsamości i konfrontacji z własnym cieniem. Wielu młodszych słuchaczy odkryło dzięki temu wykonaniu, że piosenka ma wcześniejszego autora, a sam Bowie wielokrotnie podkreślał, że cieszy go to nowe życie jego kompozycji.

Choć "Smells Like Teen Spirit" stał się hymnem pokolenia, to katalog zespołu jest znacznie bogatszy. Na "Nevermind" znajdziemy "Come As You Are" z charakterystycznym motywem gitary i wezwaniem do akceptacji, "Lithium" - opowieść o wewnętrznym chaosie i tęsknocie za równowagą, czy "In Bloom", które z ironią komentuje powierzchowny odbiór muzyki. Te piosenki pokazują, jak Cobain łączył melodyjność z niepokojem, a prostotę z emocjonalną ostrością.

W 1993 roku ukazał się "In Utero", trzecia i ostatnia studyjna płyta Nirvany. Album nagrano ze Stevem Albinim, co dało bardziej chropowate, bezpośrednie brzmienie. To świadomy krok w stronę szczerości i odejście od wygładzonej produkcji poprzednika. Na płycie znalazły się m.in. "Heart-Shaped Box" oraz "All Apologies". Część materiału otrzymała później dodatkowe prace przy miksie, ale rdzeń pozostał wierny pierwotnej wizji: mniej lakieru, więcej prawdy.

W kwietniu 1994 roku świat obiegła wiadomość o śmierci Kurta Cobaina. Miał 27 lat. Zespół zakończył działalność, a "MTV Unplugged in New York", wydany w 1994 roku, stał się zapisem delikatniejszego oblicza tria. Ten album nie był przystawką do hitów, raczej intymnym dokumentem muzycznej wrażliwości, który z czasem urósł do rangi klasyki.

Nirvana, mimo krótkiego istnienia, zdobyła liczne wyróżnienia. "MTV Unplugged in New York" otrzymał w 1996 roku nagrodę Grammy w kategorii Best Alternative Music Album. W 2014 roku zespół wprowadzono do Rock and Roll Hall of Fame, a podczas ceremonii na scenie pojawili się m.in. Joan Jett i Michael Stipe. "Nevermind" regularnie trafia na listy najważniejszych albumów XX wieku, a wpływ Nirvany słychać daleko poza grunge'em - od rocka i punka, po indie i pop.