Kayah kończy 55 lat. Od koszmaru z Goranem Bregoviciem do tytułu legendy
Miała w swoim życiorysie artystycznym tyle wielkich momentów, że niejeden artysta chciałby mieć z tego choćby małą część - mówi PAP dziennikarz muzyczny Marcin Cichoński, podsumowując ponad trzy dekady kariery Kayah. W sobotę wokalistka kończy 55 lat.
![Kayah jest obecna na polskiej scenie od ponad 30 lat](https://i.iplsc.com/000GARRH5A06SH42-C322-F4.webp)
"To był koszmar" - mówiła w wywiadach artystka, wspominając sesje nagraniowe do płyty "Kayah i Begović" w 2019 r., czyli dwadzieścia lat od ukazania się albumu, który miał stać się fenomenem polskiej popkultury końca lat 90.
Gdy weszli do studia, była w ciąży i nie była w stanie odpowiednio pracować przeponą. Nagrania odłożyli na później. Ale i później nie było łatwiej. Wokalistka była tuż po porodzie, miała kłopoty ze zdrowiem. Serbski kompozytor, zgodnie z relacjami Kayah po latach, traktował ją z góry. To on w tym duecie miał być gwiazdą. W 1999 r. dobiegał pięćdziesiątki i cieszył się uznaniem jako twórca muzyki do takich filmów jak "Underground", "Arizona Dream", "Królowa Margot" i "Czas Cyganów".
Kayah i Goran Bregović - te piosenki śpiewała cała Polska
W byłej Jugosławii doskonale znano go jako założyciela i muzyka rockowej grupy Bijelo dugme. Za nagranie płyty z Kayah zażądał od wytwórni BMG Poland niemałej kwoty.
Dziś w świadomości polskich odbiorców są sobie równi. Oboje zapracowali na zbiorowe szaleństwo na punkcie folku, jakie zapanowało u nas w pierwszej dekadzie lat dwutysięcznych. Kiedy tańczymy na weselu, śpiewając "Prawy do lewego" lub czujemy znajomą nutę w cygańskiej piosence "Caje Sukarije" to dzięki niej. To Kayah wyzwoliła w Polakach słowiańskiego ducha - tanecznego, radosnego i melancholijnego zarazem. Jeśli przed 1999 r. ktoś o niej nie słyszał, u progu nowego stulecia musiał już znać przynajmniej jeden z przebojów, które znalazły się na płycie "Kayah i Bregović".
Artystka, która, obchodzi właśnie 55. urodziny, nie stała się jednak zakładniczką jednej płyty i jej wielkiego sukcesu. Obecnie bywa nazywana damą polskiej muzyki lub wprost - jedną z najbardziej wpływowych postaci polskiego show-biznesu.
Kayah wspiera młodych w wytwórni Kayax
Od jubileuszu dwudziestolecia sprzedanej w rekordowym nakładzie 700 tys. egzemplarzy płyty z nowymi wówczas aranżacjami i tekstami do kompozycji Gorana Bregovica, Kayah nie spoczywała na laurach. Założona przez nią i Tomika Grewińskiego firma fonograficzna Kayax w 2001 r. z małego biznesu w ciągu dwóch dekad zamieniła się w istotnego gracza na naszym rynku muzycznym i poważną konkurencję dla międzynarodowych gigantów-monopolistów. Pod szyldem Kayaxu swoje albumy wydawali tacy artyści jak Brodka, Zakopower, Urszula Dudziak, Maria Peszek, Krzysztof Zalewski i Andrzej Smolik.
Kayah, za pośrednictwem swojej wytwórni i na scenie, wspiera młodych artystów. W 2020 r. nagrała przeboje "Królestwo kobiet" z niespełna trzydziestoletnią Mery Spolsky i "Ramię w ramię" z nastoletnią zwyciężczynią konkursu Eurowizji Junior Viki Gabor. W międzyczasie angażowała się w pomoc w zbiórce funduszy dla personelu medycznego pracującego z chorymi na COVID-19, stworzyła wspólne nagrania z Karoliną Cichą i Marią Sadowską. W ubiegłym roku współpracowała z Andrzejem Piasecznym, Krzysztofem Iwaneczką i Natalią Kukulską. Na mającej ukazać się 18 listopada płycie Michała Bajora "No, a ja?" zapowiedziano już duet muzyka z autorką "Supermenki".
Żeby jednak przyjrzeć się jej karierze, trzeba sięgnąć dalej niż do sukcesu albumu nagranego wspólnie z Goranem Bregovicem. Dziennikarz muzyczny Marcin Cichoński zaznacza, że fenomen Kayah na polskiej scenie trudno porównać z karierą kogokolwiek innego, nawet jeśli szukać wśród cenionych wokalistek jej pokolenia jak Katarzyna Nosowska czy Edyta Bartosiewicz.
![Kayah to jedna z najbardziej znanych polskich wokalistek. Zadebiutowała w drugiej połowie lat 80., ale swoje największe sukcesy odnosiła w kolejnej dekadzie (przełomowa okazała się dla niej płyta "Kamień" z 1995 roku)
W swojej karierze wylansowała wiele przebojów, z których najbardziej znane to m.in. "Testosteron", "Fleciki", "Supermenka", "Na językach”, "Śpij kochanie, śpij" czy "Prawy do lewego".
Pod koniec ubiegłego wieku zdecydowała się na współpracę z Goranem Bregovićem. Dzieło "Kayah i Bregović" okazało się ważnym epizodem w karierze wokalistki, do którego po 17 latach wróciła, ruszając ponownie w trasę z Bregovićem.
Kayah współpracowała z wieloma znanymi muzykami z polski i nie tylko. Wśród nich wymienić należy m.in. Cesarię Evorę, Renatę Przemyk, Krzysztofa Kiljańskiego.
W niedzielę, 5 listopada, Kayah obchodzi swoje 50. urodziny. Z tej okazji prezentujemy, jak wokalistka zmieniała się na przestrzeni lat.](https://i.iplsc.com/0006Z6HJR5ELUGO4-C432.webp)
![Kayah w 2011 roku w programie "The Voice of Poland"](https://i.iplsc.com/0006Z6HIYGELR6J6-C426.webp)
![Tak Kayah wyglądała w 2000 roku](https://i.iplsc.com/0006Z6HG40QQH6GQ-C426.webp)
![Kayah w 2001 roku podczas koncertu dla polskich żołnierzy przebywających z misja ONZ w Kosowie](https://i.iplsc.com/0006Z6HFB4MUC964-C426.webp)
"Jej pojawienie się w Opolu w 1988 r. z piosenką 'Córeczko' było wyjątkowym debiutem. To był szok, z jaką ekspresją można wyjść na scenę, z jakim talentem i z jaką skalą głosu" - mówi w rozmowie z PAP.
Kayah miała dwadzieścia dwa lata, gdy jej opolski występ stał się odnotowanym przez słuchaczy i dziennikarzy wydarzeniem. Jako 26-latka zajęła 2. miejsce w konkursie o Bursztynowego Słowika w Sopocie. Jej pierwsza płyta zatytułowana "Kayah" zawierała kompozycje Johna Portera i Neila Blacka, teksty napisał zaś Maciej Zembaty.
Kayah i "Kamień": Prawdziwy debiut
Artystka za swój "prawdziwy" debiut uznaje jednak wydaną w 1995 r. album "Kamień". To na nim po raz pierwszy znalazły się utwory napisane i wyprodukowane przez Kayah. W jego nagraniu wzięli udział m.in. Jose Torres i Michał Urbaniak. Ale status złotej płyty przyniosła mu przede wszystkim piosenka "Fleciki" - teledysk do niej zdawał się widzom nowoczesny i dorastający zagranicznych do standardów wyśrubowanych przez MTV. Kayah też brzmiała jak na tamte czasy nowocześnie. Łączyła popularne gatunki muzyczne, które królowały za oceanem, a po które nie sięgali nasi rodzimi muzycy.
"Wszyscy w latach 90. zastanawiali się, jak na polską scenę przenieść inspiracja soulem czy R&B. A ona po prostu to zrobiła" - mówi Marcin Cichoński. "Pamiętam galę wręczenia Fryderyków w 1997 roku. Widziałem wtedy jej nieprawdopodobną radość i satysfakcję. A potem okazało się, że jej piosenki z pierwszych płyt - 'Kamień' i 'Zebra' przeszły do historii polskiego popu" - opowiada. "Kayah podnosiła polskie standardy. Jej przebojów nie tylko dobrze się słuchało. Fantastycznie oglądało się też jej teledyski, sięgało po wydania płyt z wyjątkową oprawą graficzną, wyjątkowymi okładkami" - dodaje.
Cichoński tłumaczy, że o sukcesie Kayah zadecydowały nie tylko umiejętności sceniczne i głos, ale też wyjątkowa intuicja. Z nowoczesnych inspiracji brzmieniowych, wkrótce przeszła na te folkowe. Jej muzyka do dziś pobrzmiewa dźwiękami muzyki etnicznej - bałkańskiej, góralskiej, orientalnej. Dziennikarz podkreśla, że Kayah od początku swojej kariery miała świadomość, gdzie zaczyna się jej rola sceniczna, a gdzie kończy, na jaką kartę postawić, a kiedy pozostać w cieniu. "Była bardzo konsekwentna w swoim przekazie feministycznym od utworu 'Córeczko' w 1988 r., poprzez 'Supermenkę', aż po ostatni przebój 'Ramię w ramię' zaśpiewanym z Viki Gabor" - wyjaśnia.
"Trzeba wiedzieć, kiedy zamilknąć, a kiedy powrócić na parkiety. Kiedy wyjść na scenę, a kiedy poczekać z wydaniem płyty. To wyczucie albo się ma, albo nie, choćby się uczyło tego ze sztabem ludzi od marketingu. Kayah miała w swoim życiorysie artystycznym tyle wielkich momentów, że niejeden artysta chciałby mieć z tego choćby małą część" - podsumowuje Marcin Cichoński.
![Kayah i Viki Gabor](https://i.iplsc.com/000CWNPWANIMJWXX-C432.webp)
!["Utwór 'Ramię z ramię' został stworzony z myślą o wszystkich kobietach, siostrach, dziewczynach, które trzymają się razem i dzięki temu mogą zmieniać świat!" - opowiadała Kayah.](https://i.iplsc.com/000CWNPVEXHNT46I-C426.webp)
![Kayah i Viki Gabor były muzycznymi gwiazdami gali Miss Polski, które podbiły sieć wspólnym przebojem "Ramię w ramię" (ponad 48 mln odsłon).](https://i.iplsc.com/000CWNJR9JY61M2F-C426.webp)
![14-letnia obecnie Viki Gabor swoją karierę rozpoczęła zaledwie trzy lata temu, podbijając serca słuchaczy nie tylko w Polsce ("The Voice Kids"), ale i w Europie (zwycięstwo w Eurowizji Junior 2019).
W 2020 roku do sprzedaży trafiła jej debiutancka płyta "Getaway (Into My Imagination)". Status przebojów zdobyły piosenki "Time", eurowizyjna "Superhero", "Getaway" czy "Afera".](https://i.iplsc.com/000CWNJOPBIKD5NR-C426.webp)