TOP 10 kolęd, których nie może zabraknąć przy wigilijnym stole! Od "Cicha noc" aż po "Świeć gwiazdeczko"

Podczas wigilijnej kolacji kolęda ta jest pozycją niemal obowiązkową. Jej spokojna melodia pozwoli na chwilę zatrzymać się w świątecznym pędzie, umili rodzinny czas i nie zagłuszy rozmów z najbliższymi przy stole. Jest jedną z najbardziej znanych kolęd - nie tylko w Polsce, lecz na całym świecie. Przetłumaczona bowiem została na ponad 300 języków i dialektów.

"Cicha noc" jest dziełem, w którym tkwi ogrom historii i tradycji. To dlatego w 2011 r. włączono je do austriackiej listy niematerialnych zabytków kultury UNESCO. Pierwszy raz kolędę wykonano w 1818 r., podczas pasterki w Oberndorfie bei Salzburg (wówczas jako "Stille Nacht"). Słowa w języku polskim ułożono ponad 100 lat później - w 1930 r. zajął się tym Piotr Maszyński.

Tekst:

Cicha noc, święta noc,
Pokój niesie ludziom wszem,
A u żłóbka Matka Święta
Czuwa sama uśmiechnięta
Nad dzieciątka snem
Nad dzieciątka snem.
Cicha noc, święta noc,
Pastuszkowie od swych trzód
Biegną wielce zadziwieni
Za anielskim głosem pieni
Gdzie się spełnił cud,
Gdzie się spełnił cud.
Cicha noc, święta noc
Narodzony Boży Syn
Pan Wielkiego majestatu
Niesie dziś całemu światu
Odkupienie win,
Odkupienie win
Cicha noc, święta noc,
Jakiż w tobie dzisiaj czas
W Betlejem dziecina święta
Wznosi w górę swe rączęta,
Błogosławi nam
Błogosławi nam.

Kolęda ta często nazywana jest "królową polskich świąt", bowiem jest jedną z najbardziej podniosłych, a jednocześnie wesołych pieśni bożonarodzeniowych. Polscy artyści chętnie prezentują ją na grudniowych koncertach czy zimowych składankach, dostrzegając w niej duży potencjał wokalny. W pamięci rodaków zapisały się wykony m.in. Eleni, Krystyny Prońko czy Urszuli Sipińskiej.

Tekst do "Bóg się rodzi" został napisany na specjalne zamówienie księżnej marszałkowej Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej. Zajął się nim poeta Franciszek Karpiński, który początkowo nadał pieśni roboczy tytuł "O narodzeniu Pańskim". Po raz pierwszy kolędę odśpiewano w 1792 r. i przez wiele lat komponowano do niej różne melodie. Największą popularność zyskał jednak znany wszystkim do dziś polonez.

Tekst:

Bóg się rodzi, moc truchleje,
Pan niebiosów obnażony;
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończony.
Wzgardzony okryty chwałą,
Śmiertelny Król nad wiekami;

A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami

Cóż masz, niebo nad ziemiany?
Bóg porzucił szczęście Swoje
Wszedł między lud ukochany,
Dzieląc z nim trudy i znoje;
Nie mało cierpiał, nie mało,
Żeśmy byli winni sami,

A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.

Jest to jedna z najbardziej lubianych polskich kolęd - śpiewają ją zarówno starsi, jak i młodsi. Z łatwością wpada w ucho, ma prosty refren i melodię, dzięki czemu można śpiewać ją z bliskimi, bez nadmiernego fałszowania. Idealna do rodzinnego kolędowania, szkolnych jasełek, jak i profesjonalnego koncertu kolęd. Doczekała się setek interpretacji - na warsztat wzięły ją m.in. chóry takie jak Mazowsze czy Śląsk, a także Anna Maria Jopek, Edyta Górniak oraz zespół Zakopower (z wyraźnym góralskim zacięciem).

Powstała najprawdopodobniej w XVII wieku, lecz dokładna data oraz autor pozostają tajemnicą. Wywodzi się z nurtu kolęd pasterskich - inspirowanych biblijną sceną przybycia pasterzy do stajenki po narodzeniu Jezusa.

Tekst:

Przybieżeli do Betlejem pasterze,
Grając skocznie Dzieciąteczku na lirze.
Chwała na wysokości,
Chwała na wysokości,
A pokój na ziemi.

Oddawali swe ukłony w pokorze
Tobie z serca ochotnego, o Boże!
Chwała na wysokości...

W święta szczególnie relaksująca może okazać się wesoła kolęda "Tryumfy Króla Niebieskiego", która celebruje przyjście Jezusa na świat. Jedną z najbardziej znanych wersji jest ta w wykonaniu chóru dziecięcego Arka Noego. Ich aranżacja charakteryzuje się świeżym brzmieniem, w którym wykorzystano elementy muzyki reggae - dzięki temu brzmi niezwykle radośnie i lekko.

Ta tradycyjna kolęda powstała najprawdopodobniej w połowie XVIII wieku. Najstarszy zapis tekstu i melodii pochodzi z 1754 r. i został znaleziony w zapiskach siostry Anny Kiernickiej ze Zgromadzenia Sióstr Benedyktynek.

Tekst:

Triumfy Króla niebieskiego,
zstąpiły z nieba wysokiego.

Pobudziły pasterzów,
dobytku swego stróżów,
śpiewaniem, śpiewaniem, śpiewaniem.

Chwała bądź Bogu w wysokości,
a ludziom pokój na niskości.

Narodził się Zbawiciel,
dusz ludzkich Odkupiciel,
na ziemi, na ziemi, na ziemi.

Jest jedną z najchętniej wybieranych kolęd podczas szkolnych jasełek i innych świątecznych występów. Ma łagodny, ciepły i kołysankowy charakter, przez co idealnie pasuje do dziecięcej prostoty. Melodia ma w sobie dużo spokoju i potrafi wzruszyć niejednego.

Pastorałka "Świeć gwiazdeczko" nie jest tak stara, jak klasyczne kolędy kościelne, lecz jakiś czas temu na stałe weszła do polskiej tradycji bożonarodzeniowej. Nie ma jednego twórcy, ale prężnie funkcjonuje w obiegu tradycyjnym oraz estradowym.

Tekst:

Zaprowadź mnie, prosto do Betlejem
zaprowadź mnie, gdzie Bóg narodził się
zaprowadź mnie, nie mogę spóźnić się

Ref: Świeć, gwiazdeczko, mała świeć
do Jezusa prowadź mnie x2

Narodził się, Bóg stąpił na Ziemie
Narodził się, by uratować mnie
Narodził się i nie zostawił mnie

Ref: Świeć, gwiazdeczko, mała świeć
do Jezusa prowadź mnie x2

To kolejna kolęda szczególnie uwielbiana przez najmłodszych - dodaje świątecznemu okresowi radosnego klimatu, który napędzany jest przez skoczną melodię utworu. Proste słowa i rytmiczna muzyka ułatwiają wspólne śpiewanie przy wigilijnym stole. Na platformie YouTube znaleźć można wiele wykonań tej wesołej pieśni, lecz jedną z najpopularniejszych jest wersja Ewy Farnej (nagrana podczas koncertu bożonarodzeniowego Telewizji Polskiej). Swoją folkową aranżację, która od kilkunastu lat cieszy się nieprzerwaną popularnością, nagrał także zespół Golec uOrkiestra.

Tekst kolędy "Pójdźmy wszyscy do stajenki" powstał w XVIII wieku, a jego pierwotna wersja liczyła aż 14 zwrotek. Początkowo śpiewano je do całkowicie innej muzyki i dopiero w kolejnym stuleciu pieśń przerodziła się w marszową, rytmiczną kompozycję.

Tekst:

Pójdźmy wszyscy do stajenki, do Jezusa i Panienki
Powitajmy Maleńkiego i Maryję Matkę Jego
Powitajmy Maleńkiego i Maryję Matkę Jego

Witaj, Jezu ukochany, od Patriarchów czekany
Od Proroków ogłoszony, od narodów upragniony
Od Proroków ogłoszony, od narodów upragniony

Witaj, Dzieciąteczko w żłobie, wyznajemy Boga w Tobie
Coś się narodził tej nocy, byś nas wyrwał z czarta mocy
Coś się narodził tej nocy, byś nas wyrwał z czarta mocy

Kolęda ta bardzo często rozbrzmiewa zarówno w kościołach, jak i w polskich domach w czasie Bożego Narodzenia. Najczęściej śpiewa się dwie lub trzy pierwsze zwrotki, choć znajdą się też tacy, którzy potrafią wyrecytować wszystkie sześć zwrotek. Utwór ma uroczysty, podniosły charakter, który jednak nie odbiera mu ciepła ani piękna. Przez lata po kolędę sięgało wielu znanych polskich wykonawców, umieszczając ją na płytach z najpopularniejszymi utworami świątecznymi - wśród nich znaleźli się m.in. Irena Santor, Stanisław Sojka, Jerzy Połomski, Krzysztof Krawczyk oraz Michał Bajor.

Jest to pastorałka anonimowego autorstwa, początkowo przekazywana w rodzinach z pokolenia na pokolenie, zasłyszana we wschodniej Małopolsce. W 1931 r. pojawiła się jej pierwsza oficjalna publikacja - w śpiewniku "Śpiewajmy Panu!" Ottona Mieczysława Żukowskiego. Siedem lat później dopisano więcej zwrotek, dzięki czemu uformowała się wersja "Do szopy, hej pasterze", którą znamy do dziś.

Tekst:

Do szopy, hej pasterze,
Do Szopy, bo tam cud!
Syn Boży w żłobie leży,
by zbawić ludzki ród.

Ref.: Śpiewajcie Aniołowie,
pasterze, grajcie Mu.
Kłaniajcie się Królowie,
nie budźcie Go ze snu.

Padnijmy na kolana,
to Dziecię to nasz Bóg,
Witajmy swego Pana;
wdzięczności złóżmy dług.

Ref.: Śpiewajcie...

O Boże niepojęty, kto
pojmie miłość Twą?
Na sianie wśród bydlęty,
masz tron i służbę swą.

Ref.: Śpiewajcie...

To jedna z najstarszych i najbardziej uroczystych polskich kolęd, silnie zakorzeniona w tradycji kościelnej i ludowej. Łączy prostotę przekazu z ważnym przesłaniem. Znajduje się w repertuarze niemal każdego chóru czy artysty, który wykonuje kolędy. Wśród najbardziej znanych wersji są te Ireny Santor, Krzysztofa Krawczyka czy Stanisława Sojki.

Utwór "Anioł pasterzom mówił" powstał w XVI wieku, a jego nieznany autor inspirował się Ewangelią wg św. Łukasza. Archaiczny język w obecnych czasach nadaje pieśni uroczystego charakteru. Co ciekawe, występuje w kilku wariantach melodycznych - regionalne różnice są niewielkie, ale zauważalne.

Tekst:

Anioł pasterzom mówił:
Chrystus się wam narodził
w Betlejem, nie bardzo podłym mieście.
Narodził się w ubóstwie
Pan wszego stworzenia.

Chcąc się dowiedzieć tego
poselstwa wesołego,
bieżeli do Betlejem skwapliwie.
Znależli dziecię w żłobie,
Maryję z Józefem.

Taki Pan chwały wielkiej,
uniżył się Wysoki,
pałacu kosztownego żadnego
nie miał zbudowanego
Pan wszego stworzenia.

To kolęda pełna energii i prostoty, oddająca ludową radość z narodzin Jezusa. Dzięki swojej żywiołowości i łatwej melodii od wieków pozostaje jedną z najbardziej lubianych pieśni bożonarodzeniowych w polskiej tradycji. Wykonywały ją zespoły takie jak Mazowsze, Śląsk, a także wspominany wcześniej chór dziecięcy Arka Noego.

Prawdopodobnie została napisana w XVII lub XVIII wieku. Przez setki lat funkcjonowała w tradycji ustnej i śpiewana była głównie poza liturgią. Chętnie sięgano po nią przy rodzinnych spotkaniach w domach, a także podczas jasełek. Dziś "Bracia, patrzcie jeno" najczęściej pojawia się w repertuarze zespołów ludowych i regionalnych.

Tekst:

Bracia patrzcie jeno
jak niebo goreje
znać, że coś dziwnego
w Betlejem się dzieje.
Rzućmy budy, warty, stada,
niechaj nimi Pan Bóg włąda.
A my do Betlejem, do Betlejem.

Patrzcie, jak tam gwiazda
światłem swoim miga!
Pewnie do uczczenia
Pana swego ściga.
Krokiem śmiałym i wesołym
śpieszmy i uderzmy czołem;
przed Panem w Betlejem.

Wszakże powiedziałem,
że cuda ujrzymy
Dziecię, Boga świata,
w żłobie zobaczymy.
Patrzcie, jak biedne okryte,
w żłobku Panię znakomite.
W szopie przy Betlejem, przy Betlejem.

Ostatnią propozycją w naszym zestawieniu jest kolęda, która - jak żadna inna - potrafi wprowadzić wyjątkowy nastrój zadumy przy wigilijnym stole. Ma charakter kołysanki, dzięki czemu uspokoi nawet najmłodszych świętujących przy bożonarodzeniowym szaleństwie.

Najstarsza znana nam wersja pieśni "Lulajże, Jezuniu" pochodzi z 1705 r. Kolęda stanowiła inspirację dla wielu wybitnych twórców - m.in. Fryderyk Chopin wykorzystał jej motyw w części swojego scherzo h-moll op. 20. Kojarzona jest więc z szeroko pojętą polskością, w związku z czym wielokrotnie układano do niej nowe teksty o wymowie patriotycznej. Nie oznacza to, że jest znana jedynie w naszym kraju - popularność zyskała m.in. we Francji, gdzie zatytułowano ją jako "Nuit de lumiere".

Tekst:

Lulajże Jezuniu, moja Perełko,
Lulaj ulubione me Pieścidełko.
Lulajże Jezuniu, lulaj, że lulaj
A ty go matulu w płaczu utulaj

Zamknijże znużone płaczem powieczki,
Utulże zemdlone łkaniem usteczki.

Lulajże, Jezuniu...

Lulajże, piękniuchny nasz Aniołeczku.
Lulajże wdzięczniuchny świata Kwiateczku.

Lulajże, Jezuniu...

Lulajże, Różyczko najozdobniejsza,
Lulajże, Lilijko najprzyjemniejsza.

Lulajże, Jezuniu...

Dam ja Jezusowi słodkich jagódek
pójdę z nim w Matuli serca ogródek.