"Smells Like Teen Spirit" - piosenka, która zdefiniowała bunt lat 90.

Zanim Nirvana podbiła świat, była niewielką kapelą z Aberdeen w stanie Waszyngton, prowadzoną przez charyzmatycznego Kurta Cobaina. Obok niego w zespole grali basista Krist Novoselic oraz perkusista Dave Grohl, który dołączył tuż przed nagraniami przełomowego albumu Nevermind.

Grupa wyrosła ze sceny alternatywnego rocka i punku skupionej wokół wytwórni Sub Pop. Debiutancki album Bleach z 1989 roku był surowy i nagrany niewielkim kosztem, ale pokazał potencjał zespołu. Prawdziwy przełom przyniósł dopiero Nevermind, otwierany właśnie przez "Smells Like Teen Spirit".

Historia tytułu piosenki jest niemal legendarna. Przyjaciółka Cobaina, artystka i aktywistka Kathleen Hanna z zespołu Bikini Kill, napisała kiedyś sprayem na jego ścianie: "Kurt smells like Teen Spirit". Chodziło o popularny dezodorant, którego używała ówczesna dziewczyna Kurta. Cobain nie wiedział, że to nazwa kosmetyku - uznał zdanie za poetycką metaforę pasującą do jego nastroju. Tak powstał tytuł, który wkrótce znał cały świat.

Słowa "Smells Like Teen Spirit" są celowo chaotyczne i fragmentaryczne. Cobain nie próbował opowiadać historii - zależało mu na oddaniu emocji: znudzenia, frustracji i poczucia wyobcowania. Refren "Here we are now, entertain us" brzmi jak gorzka kpina z pokolenia wychowanego na telewizji i reklamach.

Sam artysta przyznawał, że często pisał teksty w pośpiechu, bez jasnego przekazu. Paradoksalnie to właśnie ta niejednoznaczność sprawiła, że piosenka trafiła do milionów słuchaczy. Każdy mógł odnaleźć w niej coś własnego - bunt, sarkazm, samotność czy potrzebę ucieczki.

Utwór opiera się na prostym, ale niezwykle chwytliwym riffie gitarowym, który przeszedł do historii rocka. Cztery akordy - F5-B5-As5-Des5 - grane z potężnym przesterem od pierwszych sekund budują napięcie i zapowiadają wybuch.

Charakterystyczna dla grunge'u dynamika kontrastuje ciche zwrotki z głośnymi refrenami. Perkusja Dave'a Grohla jest mocna i precyzyjna, bas Novoselica trzyma całość w ryzach, a wokal Cobaina balansuje między melodią a krzykiem. Producent Butch Vig zadbał o to, by brzmienie pozostało surowe, ale jednocześnie radiowo czytelne - dzięki temu utwór trafił zarówno do undergroundu, jak i do mainstreamu.

Premiera "Smells Like Teen Spirit" okazała się przełomem. Piosenka szybko wspięła się na szczyty list przebojów w USA i Europie. W styczniu 1992 roku album Nevermind zepchnął z pierwszego miejsca Billboardu Dangerous Michaela Jacksona - moment symboliczny dla zmiany w muzyce popularnej.

Ogromną rolę odegrał teledysk stylizowany na koncert w szkolnej sali gimnastycznej, z cheerleaderkami, dymem i chaotycznym finałem. MTV emitowało go bez przerwy, a Nirvana - ku własnemu zaskoczeniu - stała się głosem pokolenia X.

Dla fanów "Smells Like Teen Spirit" było hymnem niedopasowanego pokolenia. Dla Kurta Cobaina - coraz większym ciężarem. Artysta nie chciał etykiety "głosu generacji" i z czasem dystansował się od utworu, czasem nawet odmawiając jego grania na koncertach.

Po jego śmierci w 1994 roku legenda Nirvany tylko urosła. Dziś piosenka pozostaje jednym z najważniejszych symboli lat 90. i momentu, w którym rock na nowo odzyskał surowość i emocje.

Choć "Smells Like Teen Spirit" pozostaje największym hitem zespołu, Nirvana stworzyła wiele innych znaczących utworów. "Come as You Are" stało się melancholijnym manifestem autentyczności. "Lithium" porusza temat samotności i walki z własnymi demonami. Z kolei "Heart-Shaped Box" z albumu In Utero to mroczny, emocjonalny portret skomplikowanego związku.

Zespół wydał zaledwie trzy studyjne płyty, ale ich wpływ na rocka okazał się ogromny. Nirvana utorowała drogę całej fali artystów grunge'owych - od Pearl Jam po Soundgarden - i na zawsze zmieniła muzyczny krajobraz lat 90.